Comune di Muzzana del Turgnano

Ricerca rapida


< vai al contenuto centrale




Il tuo percorso: Ti trovi qui -> Comune di Muzzana del Turgnano > Territorio > Ambiente

I Boschi di Muzzana

Notizie storiche
a cura di Francesco Sguazzin

Recentemente, proprio nelle vicinanze dei boschi di Muzzana, sono venuti alla luce dei reperti i quali indirizzano verso l'affascinante ipotesi di insediamenti di gruppi umani neolitici nella zona. Non è improbabile si sia trattato all'inizio di raccoglitori-cacciatori, anche perché la foresta doveva essere ben ricca di selvaggina e di prodotti naturali (erbe, frutti selvatici, funghi, ecc.).

Una zona umida del Bosco BAREDI, ricca di muschi
Una zona umida del Bosco BAREDI, ricca di muschi
Uno scorcio del bosco con FARNIA (Quercus pedunculata)
Uno scorcio del bosco con FARNIA (Quercus pedunculata)
Bosco d'inverno. La rampicante clematide (Clematis vitalba) adagiata su un ramo di nocciolo (Corylus avellana)
Bosco d'inverno. La rampicante clematide (Clematis vitalba) adagiata su un ramo di nocciolo (Corylus avellana)
La parassita bruciafava squamosa (Lathraea squamosa)
La parassita bruciafava squamosa (Lathraea squamosa)

Certamente le prime brutte esperienze con le terribili Amanita phalloides e Amanita pontherina, con le velenose bacche del mezereo (Daphne mezereum) e dell'uva di volpe (Paris quadrifolia) devono averle fatte, spinti dalla fame o dalla curiosità, i nostri progenitori di 6000 anni fa o giù di lì. La memoria storica di ciò che, molto verosimilmente, sarà accaduto a qualcuno di loro, consente ora a noi di evitare pericolose esperienze.

Che i boschi siano sempre stati un elemento del panorama del paese lo testimonia il più antico documento scritto riguardante Muzzana e risalente al 21 gennaio dell'anno 824 d.C.. Si tratta di un diploma che registra la donazione alla Chiesa di Aquileia di alcuni beni siti in Muzzana e in Cilli nella Schiavonia e fino allora in possesso del Patriarca Massenzio. Eccone il testo integrale (E. MOHLBACHER - V. JOPPI, 1884):

“In nomine domini dei et salvatoris nostri Jesu Christi. Hludovicus divina ordinante providentia imperator augustus. Si de beneficiis a deo nobis conlatis locis deo dicatis quiddam conferimus, hoc nobis et ad stabilitatem imperii nostri et ad anime nostre salutem pertinere non dubitamus. Iccirco comperiat omnium fidelium sancte dei ecclesie nostrorumque presentium (scilicet et futurorum industria ), quia placuit nobis quasdam res proprietatis nostre que sunt in finibus Forojuliensibus in villa sine fundo Muciano cum domibus casalibus edificiis terris vineis pratis siluis necnon et in finibus Sclavinie in loco qui dicitur Zellia manentes viginti, quemadmodum hos manentes primum Kadola et postea Baldricus fideles nostri Maxentio patriarche beneficiaverunt, ecclesie sancte Aquileiensi ubi deo auctore predictus Maxentius patriarcha preest sollemni donatione tradere et nostro iure in ius et potestatem predicte ecclesie conferre. Villam hanc vero sive fundum Mucianum necnon et hos manentes viginti qui sunt in Zellia cum omnibus ad se presenti tempore juste et legaliter pertinentibus et cum omnibus suprapositis, quemadmodum usque modo predictus Maxentius fundum Mucianum per nostrum beneficium habuit, et manentes viginti qui sunt in Zellia (a) predictis fidelibus nostris Baldrico et Kadola habuit, ita abhinc in futurum predicta sancta mater ecclesia Aquileiensis per hoc nostrum traditionis preceptum eiusque rectores habeant teneant atque possideant vel quicquid exinde ecclesiastico iure facere vel iudicare voluerint libero in omnibus potiantur arbitrio faciendi quicquid elegerint. Et ut hoc auctoritatis nostre preceptum inviolabilem atque inconvulsum obtineat effectum, manu propria subter eam firmavimus et anuli nostri impressione signari iussimus.

Signum (M.) Hludovici piissimi augusti. Dorandus diaconus advicem Fridugisi recognovi. Data XII kal. februarii anno Christo propitio X imperii domni Hludovici piissimi augusti, indictione II. Actum Verni in palatio regio in dei domine feliciter amen”.

Il «fundo muciano» è proprio Muzzana in quanto in un altro documento datato 28 ottobre 1171 e stilato nella sacrestia (in sacrario ) della basilica di Aquileia il patriarca Vodolrico II concede a Udalrico, marchese di Attems, la giurisdizione su una «villam que Muzana vocatur» con l'obbligo della prestazione di un «servitium» in vino e denaro e di un'elemosina ai poveri. Vale la pena di rileggere anche questo scritto, conservato nell'Archivio Capitolare di Udine, che testimonia, tra l'altro, l'esistenza nell'ambito del paese di Muzzana e delle zone ad esso limitrofe, di attività strettamente legate alla particolare natura del territorio. Parla infatti di vigne, mulini, campi, prati, boschi, paludi, caccia e pesca (P. PASCHINI, 1915).

“In nomine sancte et individue trinitatis, amen. Nos quidem Volricus dei gratia sancte Aquilegensis ecclesie patriarcha et apostolice sedis legatus cunctis christifidelibus tam futuris quam presentibus notum esse volumus qualiter uillam que Muzana uocatur secundum privilegium domini Popponis pie recordations patriarche in predio canonicorum Aquileiensis ecclesie constitutam, ab his qui eam invaserant et violenter per multa tempora tenuerant, cum magno labore expedivimus et eam cum massariciis, famulis, vineis, molendinis, campis, pratis, siluis, venatione, piscatione, aquis et aquarum ductibus, paludibus, introitibus et exsitibus, cultis et incultis et cum omnibus pertinentiis eius in remedium anime nostre et antecessorum nostrorum, dilectis fratribus nostris prefatis canonicis in perpetuum proprietario iure habendam et possidendam super altariolum aureum tradidimus, eisque iusticiam eorum recognovimus et (privilegium ) prefati Popponis per hoc corroboravimus et sta (tuimus ut preposit )us eorundem causuicorum qui pro tempore fuerit ..... iurisdictionem in eadem villa habeat ……….. in die consecrationis nostre, pro ..... anniversario nostro cuicumque fratrum ……. urnam vini et VIII denarios ....... bonum servicium et c. pauperibus …… de redditibus eiusdem ville omni occasione remota ministret. Quod si non fecerit, nihil iuris in eadem villa habeat. Sic canonici eam quiete possideant. Ministerialem quoque nostrum Herbordum de Faedis eisdem canonicis nuncium intromittende possessionis assignavimus ita ut post obitum consanguinei nostri Volrici marchionis de Attens, cui usum fructum eiusdem ville tantum in vita sua concesseramus, in possessionem ipsius ville inducat. Quod quidem ut verius concessum et inconvulsum in evum permaneat, presentem paginam inde conscribi et sigillo nostro corroborari fecimus. Actum est Aquileie in sacrario anno domini M.C.LXXI, indict. V. festo sanctorum Symonis et Jude. presidente domino Alexandro papa et regnante domino Friderico imperatore. Interfuerunt vero Volricus Aquileiensis archidiaconus. Luiprandus decanus, Romulus magister scolarum, Hermannus thesaurarius, Henricus de Glemona et predictus Herbordus”.